درایوها به دلیل کاربرد بسیار گسترده و نقشی که در کنترل و راهاندازی تجهیزات دارند، به یکی از کلیدیترین ادوات در صنعت تبدیل شدهاند. زمانی که در فرآیند انتخاب درایو مناسب دقت کافی به خرج دهید، هم بهرهوری سیستم را به شکل محسوسی افزایش میدهید و هم در بلندمدت صرفهجویی و سود مالی قابلتوجهی نصیب خریدار و مجموعه میشود.
از طرف دیگر، یک انتخاب اشتباه میتواند ورق را کاملاً برگرداند و بهجای سود، خسارتهای سنگینی روی دستتان بگذارد؛ از سوختن قطعات قدرت درایو، افت شدید ظرفیت خازنهای لینک DC بر اثر گرما و اختلال در تنظیمات حفاظتی گرفته تا تحمیل هزینههای اضافی برای کابلکشی، خرید ماژولهای ارتباطی یا حتی آسیب دیدن موتور در فرکانسهای پایین که در نهایت هزینه تمامشده پروژه را بالا میبرد.
نکته مهمی که بسیاری نادیده میگیرند این است که انتخاب درست درایو، فقط به نگاه کردن به توان نامی یا انتخاب یک یا دو رنج توان بالاتر خلاصه نمیشود؛ بلکه موضوعات و فاکتورهای فنی مهمتری وجود دارند که مستقیماً بر بازدهی و عمر درایو اثر میگذارند و حتماً باید پیش از خرید بدانید.
در این مقاله میخواهیم این نکات کلیدی را به صورت دقیق و موشکافانه به شما آموزش دهیم تا بتوانید بهترین گزینه را برای سیستم خود انتخاب کنید.
بیشتر بخوانید: درایو چیست و چه کاربردهایی دارد؟
نوع بار و جریان آن
در وهله اول باید توضیح دهیم منظورمان از نوع بار چیست و دقیقاً در صنعت چه نوع بارهایی وجود دارد.
بار سنگینکار (HEAVY DUTY)
بار سنگینکار به بارهایی گفته میشود که در لحظه شروع به کار، با تمام ظرفیت خود روی شفت موتور میافتند؛ به عبارت دیگر از تمام ظرفیت موتور یا حتی چند ده درصد بیشتر در لحظه شروع به کار استفاده میکنند و در حالت دائم نیز معمولاً نزدیک به ظرفیت نامی موتور کار میکنند. اینرسی یا لختی که این بارها روی شفت موتور میاندازند معمولاً بالا است و گشتاور اولیه زیادی جهت راهاندازی میطلبند.
در نهایت، پس از راهاندازی کامل، همواره یک گشتاور تقریباً ثابت روی شفت موتور وجود دارد که درایو باید بتواند جریان تولیدکننده این گشتاور را در حالت دائم تأمین کند و به قطعات آن آسیبی وارد نشود. از طرفی، قطع و وصل پیدرپی در این مدل بارها معمولاً مرسوم است.
مثالهایی از این بارها: جرثقیلهای سقفی، آسیابها، اکسترودرها، دستگاههای تراش، دستگاههای سنگشکن، فلایویلها و سیستمهای گیربکسی و کلاچی و…
بار سبککار (LIGHT DUTY)
بار سبککار به بارهایی گفته میشود که در لحظه شروع به کار نیاز به گشتاور خیلی بالایی ندارند، معمولاً تنشهای مکانیکی و حرارتی ندارند و عموماً موتور در حالت دائم دچار اضافهبار نمیشود و اینرسی و لختی زیادی روی موتور چه در لحظه راهاندازی و چه در لحظه شروع به کار وجود ندارد. پس از راهاندازی، معمولاً یک بار با گشتاور متغیر روی شفت موتور قرار دارد. در این مدل بارها قطع و وصل پشت سر هم نداریم و معمولاً درایو در یک بازه مشخصی کار میکند و پس از آن متوقف میشود.
مثالهایی از این بارها: پمپ آبرسانی و بوستر پمپها، سانتریفیوژها، بلوئرها، هواکشها و سیستمهای تهویه و…

نحوه تشخیص نوع بار و تفاوت درایوهای سبککار و سنگینکار
اصولاً برای فهمیدن نوع بار باید قسمت مکانیک مجموعه به شما استعلام بدهد، اما چند روش هست که تا حدودی ولی نه دقیق میتوانید نوع بار را شناسایی کنید. یکی از این روشها به صورت زیر است:
با رعایت نکات ایمنی، موتور را به همراه بار بدون درایو راهاندازی کنید، دور موتور را با تاکومتر بخوانید و جریان موتور را در حالتی که موتور در حالت دائم کار میکند توسط کلمپ بخوانید. اگر جریان موتور نزدیک مقدار نامی پلاک موتور و سرعت موتور از حالت نامی آن فاصله داشت، میتوان این بار را سنگین دانست.
برای بارهای سنگین، درایوهای سنگینکار و برای بارهای سبک نیز درایوهای سبککار پیشنهاد میشود. تفاوت این دو مدل درایو در قطعات قدرت مطرح است:
- درایوهای سبککار: نهایتاً تا ۱۲۰ درصد جریان نامی درایو میتواند بگذرد و در صورت افزایش جریان از این حد، احتمال سوختن درایو بسیار بالا است.
- درایوهای سنگینکار: معمولاً در توانهای بالایی نیز موجود است و قطعات قدرت آن توانایی این را دارند که ۱۵۰ الی ۱۶۰ درصد (در مدت زمان زیر یک دقیقه یا زیر سی ثانیه) و در بعضی درایوها حتی تا ۲۰۰ درصد جریان نامی درایو (به مدت زیر سه ثانیه) را تحمل کنند و نسوزد. البته این مقدار جریان نباید دائمی باشد و پس از راهاندازی باید جریان از حد نامی پایینتر بیاید و این مدتزمانها صرفاً در لحظه راهاندازی بار مطرح است و در حالت دائم باید جریان به میزان جریان نامی برسد.
گاهی بر روی برخی درایوها دو عدد برای نمایش مقدار توان وجود دارد که به این مدل، درایوهای دُو رنجی (DUAL RATING) گفته میشود. در این حالت عدد کمتر مربوط به بارهای سنگینکار است و عدد بزرگتر مربوط به بارهای سبک است.
نکته حائز اهمیت این است که جریان نامی درایو باید با جریان نامی موتور برابر یا یک رنج بالاتر باشد و اصلاً توصیه نمیشود یک درایو سنگینکار با رنج توان کمتر را برای یک بار سبککار با رنج توانی بالاتر انتخاب کرد، چون قطعاً باعث خرابی درایو میشود. همچنین از خرید درایو با چند رنج بالاتر از توان نامی موتور خودداری کنید زیرا ممکن است در تنظیمات حفاظتی مشکل پیش بیاید.
بیشتر بخوانید: تفاوت سافت استارتر و درایو چیست؟
شرایط محیطی
بسیار مهم است که تهویه محیط و فرآیند خنکسازی درایو چگونه انجام میشود. علاوه بر آن، محل نصب درایو چگونه است (داخل تابلو یا خارج آن). این موارد مستقیماً بر روی توان، عمر و بازدهی تأثیرگذار است. حتماً باید شرایط محیط بررسی شود و سپس درایوی انتخاب شود که بیشترین مطابقت را با آن شرایط دارد. بخواهیم خیلی ساده بگوییم، IP دستگاه بهشدت مهم است و باید با محیط مطابقت داده شود و سپس خرید درایو انجام شود. خازنهای لینک DC معمولاً برای دمای ۸۵ درجه طراحی شدهاند و در صورت افزایش بیش از حد دمای خازنها، ظرفیت آنها بهشدت افت خواهد کرد.
ولتاژ شبکه
حتماً باید چک شود که درایو تکفاز است یا سهفاز و اگر هم سهفاز است، ولتاژ سهفازی آن چقدر است. ما در دنیا سیستمهای مختلفی برای ولتاژهای تکفاز و سهفاز داریم. برای درایوهایی که در ایران بهرهبرداری میشوند، اگر سهفاز باشند باید ۳۸۰ یا ۴۰۰ ولت روی آن نوشته شده باشد و اگر تکفاز باشند ۲۲۰ یا ۲۳۰ روی آن نوشته شده باشد.
نکته مهم این است که پیش از خرید، حتماً بررسی کنید در نزدیکی محل نصب درایو، برق سهفاز در دسترس است یا تکفاز زیرا در صورت نبودن برق مناسب در محل، ناچار به سیمکشی یا کابلکشی از فاصله دورتر خواهید شد که این موضوع هزینه تمامشده پروژه را افزایش میدهد.
شناخت و انتخاب دقیق ورودی، خروجی و شبکههای ارتباطی درایو
پیش از خرید درایو، حتماً تعداد ورودیها و خروجیهای آن را بررسی کنید و مطمئن شوید با تعداد سنسورهای سیستم شما مطابقت دارد. از طرف دیگر، شبکههای ارتباطیِ تحت پشتیبانی درایو را با شبکههایی که کنترلرهای سیستم اتوماسیون شما (PLC یا DCS) پشتیبانی میکنند مقایسه کنید. اگر این دو از ابتدا با هم هماهنگ باشند، دیگر نیازی به خرید ماژولها و تجهیزات جانبی اضافه نخواهید داشت.
ارتفاع درایو از سطح دریای آزاد
این جزو مواردی است که بهشدت کمتوجهی به آن شده است، اما جزو موارد مهمی است که باید در نظر گرفته شود. دلیل این توجه این است که در ارتفاعهای خیلی بالا غلظت هوا رفتهرفته کمتر میشود و ضریب انتقال حرارتی هوا کم میشود. همین کم شدن باعث میشود که تهویه درایوها ضعیفتر و چالشیتر بشود. این موضوع در درایوهایی که در ارتفاع بالاتر از ۱۰۰۰ متر بالاتر از سطح دریای آزاد نصب میشوند بیشتر خودنمایی میکند. البته مرجع تصمیمگیری و انتخاب درایو، کاتالوگ و دیتاشیتهای شرکت سازنده درایو است ولی اگر بخواهیم بهطور سرانگشتی یک فرمول ساده بگوییم، میتوان گفت با هر ۱۰۰ متر افزایش ارتفاع از سطح دریای آزاد، ۱ درصد باید رنج درایو را بالا برد.
فرکانس کاری و خنکسازی
دقت شود که برخی از موتورها طوری طراحی شدهاند که در یک بازه مشخصی از فرکانس کار بکنند. ممکن است برای یک کاربری خاصی فرکانس شصت هرتز مد نظر باشد ولی فرکانس خروجی درایو نهایتاً پنجاه هرتز باشد. پس حتماً به فرکانس کاری و دور موتور دقت کنیم. گاهی بعضی از موتورها در فرکانس پایین باید کار کنند و به دلیل دور پایین، فن انتهایی موتور قابلیت خنکسازی هسته و سیمپیچهای موتور را ندارد. در برخی کاربریها یک موتور جداگانه پشت موتور اصلی وصل میشود که حتماً باید در هنگام کار موتور اصلی در مدار باشد تا خنکسازی موتور اصلی را انجام دهد.
جمعبندی
انتخاب درایو مناسب برای موتورهای القایی، حاصل بررسی همهجانبه ویژگیهای بار و شرایط بهرهبرداری است؛ نه صرفاً انتخاب توان بالاتر بدون حسابوکتاب. تطبیق نوع درایو (سبککار یا سنگینکار و توجه به درایوهای دُو رنجی) با ماهیت بار و جریان راهاندازی و دائم، همخوانی جریان نامی درایو با موتور و پرهیز از انتخاب چند رنج بالاتر یا پایینتر، رعایت درجه حفاظت IP، کنترل دمای خازنهای لینک DC و تهویه محیط، تطابق ولتاژ تکفاز یا سهفاز شبکه با شرایط محل نصب و هزینههای کابلکشی، هماهنگی ورودیها/خروجیها و شبکههای ارتباطی با PLC/DCS، در نظر گرفتن افت انتقال حرارت در ارتفاع بالای ۱۰۰۰ متر از سطح دریا و توجه به محدوده فرکانس کاری و خنکسازی موتور در فرکانسهای پایین، همگی ستونهای یک انتخاب درست، ایمن و مقرونبهصرفه هستند.
نیاز به راهنمایی یا استعلام قیمت برای خرید درایو دارید؟
اگر قصد خرید درایو برای خط تولید یا پروژه خود را دارید، در لاجیک صنعت انواع درایوها و اینورترهای صنعتی در برندها و رنجهای توانی مختلف عرضه میشوند. همچنین اگر در انتخاب درایو مناسب متناسب با نوع بار و شرایط کاری خود تردید دارید، میتوانید از خدمات مشاوره تخصصی رایگان کارشناسان ما بهرهمند شوید.
برای مشاهده مدلهای موجود، بررسی مشخصات فنی و استعلام قیمت روز، به صفحه خرید انواع اینورتر و درایو صنعتی مراجعه کنید.